Kategoriler
Genel Kültür

Mali Nerededir? Mali Neresidir?

Son günlerde fransanın müdahalesi ile gündeme gelen Mali aslında nasıl bir ülke? uzmanportal.com olarak sizler için araştırdık; Öncelikle şunu bilmeliyiz Mali çok eski ve köklü bir uygarlıktır. Yüzde doksanı Müslüman olan bir ülke. Tarihte ticari ve manevi olarak etkileşime girmiş olan Arap ve Türk devletleriyle etkileşime geçmişlerdi. Yüzyılarca bu etkileşim olmasına rağmen bu etkileşime kıyasla daha kısa süre yöneten fransa malesef Mali’yi sadece sömürmekle kalmamış, dilini ve siyasi kaynaklarını günümüze kadar kullanmıştır. Bu nedenledir ki aylar öncesinde başlayan ve hala düzenlenmeyen Süriye’deki ayaklanma orada dururken, fransanın çıkarlarına karşı çıkan bir durum olduğundan dolayı Mali’ye acilen bir askeri müdahele yapılıyor. Şimdi durumu bilerek Mali’ye insanlar çok erken bir tarihte yerleşti. Her yerde yok olmuş uygarlıkların izlerine rastlanır: Özellikle Nijer’in taşma alanında dikili taşlar, ölü odaları, tümülüs, tellemlerin yerleştiği Bandiagara yarlarındaki mağaralar (aşağı yukarı Bin yılı).Tarım ve göçebe hayvancılıkla uğraşan bu toplulukların Sahra’yı geçerek Akdeniz dünyasıyla ilişki kurmaları çok eski tarihlere uzanır. Mali İmparatorluğu’nun en geniş dönemindeki sınırları Sahil sınırında, Soninke kavminin (sarakole) bulunduğu yerde, Orta Senegal’den Nijer’in taşma alanına ve Tişit Dahar’ından (Moritanya) 14 derece enlemine dek uzanan Gana İmparatorluğu bu şekilde gelişti. Kumbi Saleh sitinde olduğu sanılan başkent, Müslümanlığı yayan kuzey Afrikalı tüccarların sık sık uğradığı bir ticaret merkeziydi; İslamlığı Gana’ya Murabıt istilacılar yerleştirdi (1076). Murabıtlar’ın tutunamaması üzerine imparatorluk sarsıldı ve parçalanmaya başladı. Sosso kralı Sumanguru Kante 1203’te Gana’ya saldırdı; 1235-1240’ta Mali İmparatorluğu’nun kurucusu Sundiata Keita başkenti yıktı ve toprakları ilhak etti.

7. yüzyılda Koukya’da, 9. yüzyılda Gao’da tarımcı ve balıkçı bir halk olan Songhaylar (Sorkolar) arasında Nijer menderesinin aşağısında şekillenmeye başlayan Mali İmparatorluğu, 15. yüzyılda Mosiler’in saldırısına uğradıysa da aynı yüzyılda yeni bir hegemonya kurdu, Songhay etkisi yavaş yavaş Nijer’in yukarı kesimine doğru, Segu’ya dek yayıldı; ama en parlak döneminde Mali’ye boyun eğdi. Songhaylar yavaş yavaş özgürlüklerini kazandılar ve 1464-1492 arasında hüküm süren önderleri Sonni Ali, Gao Krallığı’nın temellerini attı. Sahra ticaretinin merkezleri olan Timbuktu ve Cenne’yi ele geçirdi ve Mosiller’e, Tuaregler ve Pöller’e karşı silahlı mücadeleye girişti. Sonni Ali’nin valilerinden biri olan Askia Muhammet (1492-1528), kuvvete başvurarak imparatorluğun devamını sağladı. Mali’den Ayr’a dek fethedilen toprakları sağlam bir şekilde örgütledi. Timbuktu ikinci başkent oldu ve aydın müslümanların öncülüğünde büyük bir düşünsel gelişme içine girdi. Birbirini izleyen karışıklık ve huzur dönemlerinin ortasında, Teghaza tuzlaları (Timbuktu’nun 800 km kuzeyinde) konusunda Fas sultanıyla bir çatışma meydana geldi; bu çatışma, 12 Nisan 1591’de Tondibi (Gao’nun kuzeyinde) bozgunundan sonra imparatorluğun çöküşüne yol açtı. Faslılar da Tuaregler karşısında bir varlık gösteremediler ve Tuaregler 1737’de Timbuktu’ya yerleştiler.

17. yüzyılda gücünü ortaya koyan Bambaralar’ın kurduğu Segu Krallığı’na sırasıyla, kuruluş tarihinden 1770’e dek Kullibali ve özellikle Ngolo (1770-1790), Manson (ya da Monzon) [1790-1808] ve Daa (1808-1827) adlı krallarla Diaralar egemen oldu. Krallık, Kaarta’da Cenne ve Timbuktu’yla Yatenga’ya (Mosiler) dek yayıldı. 18. yüzyıl sonundan itibaren Manson, isyancı vasallarla (özellikle Kaarta ve Timbuktu) uğraştı; krallık, 19. yüzyılda gerilemeye başladı.

19. yüzyıl başında Ahmedu Şeyhu’nun (1818-1844) kurduğu Masina pöl İmparatorluğu, müslümanlık adına animist Bambaralar ve Bobolar’ın yanı sıra Mağribliler ve Tuaregler’le çatıştı, hatta Timbuktu’yu işgal etti. Oğlu Ahmedu Şeyhu (1844-1853), babasının savaşçı ve örgütçü niteliklerine sahip çıktı. Bununla birlikte, 1857’de, Fransızlar’ın Senegal ırmağı kıyılarından attığı Takruri murabıt Elhac Ömer, Nioro’ya yerleşti, Bambaralar’ı Segu’dan çıkarınca oğlu Ahmedu burada 1861’den 1890’a dek hüküm sürdü ve 1862’de Masina’ya egemen oldu. Yeğeni Tidiani kral oldu ve Bandiagara’ya yerleşerek ülkeyi 1893’e dek yönetti.

Gine ve Mali arasındaki çatışmalar 1874’ten sonra diula Samori Ture’nin öncülüğünde yeni bir devletin hareket noktası oldu. Samori Ture, önce, bir diula hanedanına boyun eğmiş bir senufo ülkesi olan Kenedugu’la çatıştı. Bu ülkenin kralı Tieba, Sikasso kalesinden başarılı bir şekilde direnince (1887) Samori Ture Dabakala’ya (Fildişi Kıyısı) yerleşerek Buguni ve Sikasso bölgesinde operasyona devam etti; tek gerçek engel olarak karşısına çıkan Fransızlar tarafından Gine’ye püskürtüldü ve 1898’de esir düştü.
Senegal vadisinden başlayan Fransız askeri müdahalesinin ilk işi Medine kalesinin yapımı oldu (1857). Bunu çeşitli misyonlar izledi:Mage (1863), Soleillet (1878), Gallieni (1880). Nijer’de Kayes demiryolunun yapımına girişildi (1881-1904), 1883’te Bamako işgal edildi; kademeli olan işgal harekatı, 1893’te albay Archinard’ın yönetiminde topyekün bir nitelik kazandı ve 1898’de, Tieba’nın kardeşi Ba Bemba’nın hüküm sürdüğü Sikasso’nun alınmasıyla tamamlandı.

İşgal edilen topraklar 1904’te, başkenti önce Kayes, sonra 1908’de Bamako olmak üzere Haut-Senegal-Niger sömürgesini oluşturdu.Sömürgenin adı 1920’de Fransız Sudanı olarak değiştirilirken doğu topraklarının 1919’da ayrılmasıyla Yukarı Volta (Burkina Faso) kuruldu. Göçebe Mağribliler’in yaşadığı 15. paralelin kuzeyindeki topraklar 1945’te Moritanya’ya bırakıldı.Fransız Sudanı 1899’dan 1959’a dek Fransız Batı Afrikası Federayonu’na, yani Dakar genel valiliğine bağlı kaldı.

24 Kasım 1958’de, referandum sonunda doğan Sudan Cumhuriyeti önce Mali federasyonu içinde Senegal’e bağlıyken, bu federayonun parçalanması üzerine 20 Ağustos 1960’ta tam bağımsızlığına kavuştu ve 22 Eylül 1960’ta da Mali Cumhuriyeti adını aldı.

Kategoriler
EKONOMİ Genel Kültür

Türkiye Dünyanın Kaçıncı Büyük Ekonomisi

Yaklaşan seçimler için kullanılan seçim vaadlerinden bri olan Ekonomik sıralama Türkiyenin uluslar arası arenadaki gücünü gösteriyor. Türkiye, 2010 yılında sahip olduğu 960,5 milyar dolar SGP’ye göre GSYH ile 16. sırada bulunuyor. IMF projeksiyonuna göre Türkiye’nin sıralamadaki yeri 2016’ya kadar değişmeyecek.

Ancak bu süreçte ilk 30 listesinde, Endonezya’nın İspanya’yı, Tayvan’ın Avustralya’yı, Tayland’ın da Hollanda’yı geride bırakması dikkati çekiyor. 2009 yılında dünyanın 34. büyük ekonomisi olan Yunanistan’ın 2016’da 43, Avusturya’nın 36. sıradan 41. sıraya, İsviçre’nin 37. sıradan 42. sıraya, Belçika’nın 30. sıradan 32. sıraya, Venezüela’nın 31. sıradan 39. sıraya düşeceği görülüyor.

CARİ MİLLİ GELİRDE TÜRKİYE, BU YIL 18. SIRAYA DÜŞECEK

Bu kritere göre 2010’da 741,8 milyar dolar ile 17. büyük ekonomisi olan Türkiye, 2011’de Endonezya’ya geçilerek 18. sıraya inecek. 2012’de ise Hollanda’yı geçip yeniden 17. sırayı alacak, 2016’ya kadar da yeri değişmeyecek. Türkiye’nin 2016’da 1 trilyon 159,2 milyar dolar cari fiyatlarla GSYH’ye ulaşacağı tahmin ediliyor.

IMF verilerine göre, 2016 sıralamasıyla en büyük 50 ekonominin 2009-2016 dönemine ilişkin satınalma gücü paritesine göre GSYH rakamları şöyle:

Milyon ABD Doları)
2016 Uluslar Arası Ekonomi Ligi

1 Çin 18,975.744
2 ABD 18,807.547
3 Hindistan 7,106.003
4 Japonya 5,145.540
5 Almanya 3,577.088
6 Rusya 3,122.826
7 Brezilya 3,030.959
8 İngiltere 2,723.819
9 Fransa 2,625.100
10 Meksika 2,114.656
11 İtalya 2,092.489
12 G. Kore 2,031.802
13 Kanada 1,665.154
14 Endonezya 1,660.295
15 İspanya 1,643.376
16 Türkiye 1,341.145
17 Tayvan 1,206.771
18 Avustralya 1,165.434
19 İran 1,078.387
20 Polonya 981.822