Sıfat Nedir? Kaç Çeşit Sıfat Vardır? Kısaca Sıfat Türleri,Özellikleri ve Örnekleri

Güzel dilimizin o kadar çok güzel özelliği vardır ki saymakla bitmez. Türkçe hem öğrenilmesi çok zor, hemde aynı zamanda zenginlik bakımından da çok çok zengin bir dildir. Örneğin sadece sıfatlar bile aşağıda kısa kısa örnekler vermemize rağmen, ne kadar uzun sürdü. Bu da dilimizin ne kadar zengin bir dil olduğunun göstergesidir kesinlikle. Her dilde olduğu gibi bizim dilimizde de cümleyi oluşturan kelime grupları vardır. Bizde bu yazımızda bunlardan sıfatlara değineceğiz.

Sıfat Nedir? Sıfat Türleri ve Özellikleri Nelerdir?

Varlıkların durumlarını, renklerini, biçimlerini, sayılarını, sıralarını, yerlerini belirten sözcüklere sıfat denir. Sıfatlar, isimlerden önce gelir ve isimlerle birlikte kullanılırlar. Bir sıfatla ismin oluşturduğu sözcük grubuna sıfat tamlaması denir.

Sıfatlar görevleri bakımından iki ana kısma ayrılır:

I. NİTELEME SIFATLARI:

Varlıkların durumlarını, renklerini, şekillerini belirten sıfatlara niteleme sıfatı denir.

ÖRNEK:

Hasta adam »»»» Durumunu belirtir.

Kırmızı elma »»»» Rengini belirtir.

Yuvarlak masa »»»» Şeklini belirtir.

NOT: Cümle içerisinde, niteleme sıfatı olan sözcüğü bulmak için isme ” nasıl ” sorusunu sorarız.

II. BELİRTME SIFATLAR:

Varlıkları işaret ve soru yolu ile belirten, onların yerlerini, sayılarını bildiren sıfatlardır.

Belirtme sıfatları dört çeşittir:

  1. İşaret sıfatı
  2. Soru sıfatı
  3. Sayı sıfatı
  4. Belgisiz sıfat

1. İşaret sıfatı:

Varlıkların yerini işaret ederek belirten ” bu, şu, o ” sözcüklerine işaret sıfatları denir.

” bu, şu, o ” sözcüklerine ek olarak ” öteki, beriki ” sözcükleri de işaret sıfatı olarak kullanılırlar.

Ayrıca ” -ki ” ve ” -deki ” ekleri ile türetilmiş olan sıfatlar da işaret sıfatı olarak kabul edilir. Buna sıfat yapan veya sıfat türeten “-ki ” de denir.

ÖRNEK:

Bu kalem

Şu pencere

O araba

Öteki çocuk

Beriki bisiklet

Dolaptaki elbise

Beriki dağ

Öteki kitap

Yoldaki araba

NOT: İşaret sıfatı olan ” bu, şu, o, öteki, beriki ” sözcükleri tekil ve yalın olarak kullanılırlar. Aksi halde sıfat olmazlar.

2. Soru sıfatı:

Varlıkların yerlerini, durumlarını, sayılarını soru yolu ile belirten sıfatlardır.

ÖRNEK:

Nasıl çocuk

Hangi okul

Kaç para

Kaçar elma

Kaçta kaç pasta

Kaçıncı çocuk

Ne biçim böcek

Ne tür bitki

Ne çeşit meyve

Ne kadar karpuz

Neredeki ev

3. Sayı sıfatı:

Varlıkların sayılarını, sıralarını, eşit miktarlarını ve eş parçalarını belirten sıfatlardır.

Sayı sıfatları beşe çeşittir:

a) Asıl sayı sıfatları

b) Sıra sayı sıfatları

c) Üleştirme sayı sıfatları

d) Kesir sayı sıfatları

e) Topluluk sayı sıfatları

 

a) Asıl sayı sıfatları:

Varlıkların sayılarını tam sayılarla ( 1, 2, 3, 4… ) belirten sıfatlardır.

ÖRNEK:

Bir araba

İki elma

Üç silgi

Yirmi kilometre

Beş düzine yumurta

On sayfa

NOT: Asıl sayı sıfatı olan sözcüğü bulmak için isme ” kaç, ne kadar ” sorularından birini sorarız.

 

b) Sıra sayı sıfatları:

Varlıkların sıralarını belirten sıfatlardır.

Asıl sayı sıfatlarına ” -inci ” eki getirilerek yapılır.

ÖRNEK:

Birinci araba

Onuncu ev

Yirminci kilometre

Yirmi birinci yüzyıl

NOT: Sıra sayı sıfatı olan sözcüğü bulmak için isme ” kaçıncı ” sorusunu sorarız.

 

c) Üleştirme sayı sıfatı:

Varlıkların eşit sayılarda pay edildiğini, üleştirildiğini gösteren sıfatlardır.

Asıl sayı sıfatlarına ” -er, -ar ” eklerinden biri getirilerek yapılır.

ÖRNEK:

Sekizer kalem

Dokuzar silgi

Altışar elma

İkişer kavun

NOT:Sesli harf ile biten sayılarda, sayı ile ” -er, -ar ” ekleri arasına ” ş ” kaynaştırma harfi girer.

Üleştirme sayı sıfatı olan sözcüğü bulmak için isme ” kaçar ” sorusunu sorarız.

 

d) Kesir sayı sıfatı:

Varlıkların eş parçalarını belirten sıfatlardır.

Kesir sayı sıfatları bir varlığın kaç eş parçaya ayrıldığını ve bu eş parçalardan kaç tanesinin belirtilmek istendiğini anlatır.

Cümle içerisindeki isme ” kaçta kaç” sorusu sorularak bulunur.

ÖRNEK:

Sekizde bir karpuz.

Onda üç elma

Yüzde yetmiş faiz

Dörtte bir pasta

 

e) Topluluk sayı sıfatı:

Topluluk anlamı taşıyan sıfatlardır.

ÖRNEK:

İkiz çocuk

Üçüz bebek

 

4. Belgisiz sıfat:

Varlıkları tam olarak değil de aşağı yukarı, yaklaşık olarak, şöyle böyle belirten sıfatlardır.

ÖRNEK:

Biraz süt

Birkaç çocuk

Birçok insan

Birtakım kuşlar

Her anne

Başka gün

Herhangi bir konu

Hiç bir zaman

Beş on defter

Üç beş ay

Bütün yıl

Bir gün

NOT: ” Bir ” sözcüğü:

a) “Bir tane” anlamında kullanılmışsa asıl sayı sıfatıdır.

b) “Herhangi bir” anlamında kullanılmışsa belgisiz sıfattır.

ÖRNEK:

Manavdan bir karpuz aldım.

 

SIFATLARLA İLGİLİ ÖZELLİKLER

I. ÜNVAN (SAN ) SIFATLARI:

İnsanların rütbe, görev, derece, mevki, memuriyet ve sosyal durumlarına göre isimlerine eklenen, isimleri ile birlikte söylenen saygı veya tanıtma sözcüklerine ÜNVAN SIFATI denir.

Ünvan sıfatları, isimlerden önce gelebildikleri gibi isimden sonra veya hem isimden önce hem de isimden sonra gelebilirler. Kısaca ünvan sıfatları isimlerle birlikte üç şekilde kullanılır:

1. İsimden önce:

ÖRNEK: Doktor Mehmet, Yüzbaşı Hasan, Bay Cemil, Demirci Ahmet…

 

2. İsimden sonra:

ÖRNEK: Ahmet Bey, Ayşe Hanım, Hasan Yüzbaşı, Mustafa Kemal Paşa, Mehmet Dayı…

 

3. Hem isimden önce; hem de isimden sonra:

ÖRNEK: Öğretmen Ayşe Hanım, Doktor Mehmet Bey, Makinist Ahmet Usta…

NOT: Ünvan sıfatları, özel isimler gibi büyük harfle yazılmaya başlanır.

 

II. YAPISINA GÖRE SIFATLAR:

Sıfatlar yapılarına göre üç kısma ayrılır:

 

1. Basit sıfatlar:

Yapım eki almamış, başka bir sözcükle birleşmemiş kök halinde bulunan sıfatlardır.

ÖRNEK:

Kırık masa

Üç elma

Bu çocuk

O adam

 

2. Türemiş sıfatlar:

Yapım eki alarak, isim ve fiilden türeyen sıfatlardır.

ÖRNEK:

Elmalı pasta ( İsimden türemiş ) ” -lı ” yapım eki

Şekersiz çay ( İsimden türemiş ) ” -siz ” yapım eki

Dalgın çocuk ( Fiilden türemiş ) ” -gın ” yapım eki

Uyuyan köpek ( Fiilden türemiş ) ” -an ” yapım eki, ” y ” kaynaştırma harfi

 

3. Bileşik sıfatlar:

Birden fazla sözcüğün kaynaşıp birleşmesinden oluşan sıfatlardır.

ÖRNEK:

Vurdumduymaz çocuk

Birkaç ev

Sıcakkanlı insanlar

Açıkgöz kadın

Cingöz Ahmet

 

III. SIFATLARDA PEKİŞTİRME:

Sıfatların anlamlarının kuvvetlendirilmesine, güçlendirilmesine sıfatlarda pekiştirme denir.

Sıfatlarda pekiştirme dört şekilde yapılır:

 

a) ” m, p, r, s ” ünsüzleri ile:

Bazı niteleme sıfatlarının ilk sesli harfine kadar olan kısmının sonuna, ‘ m, p, r, s ‘ harflerinden

uygun olanı eklenir. Meydana gelen ön ek niteleme sıfatının başına eklenerek yapılır.

 

ÖRNEK:

Beyaz önlük >>>>> Be + m + beyaz önlük >>>>> Tertemiz çocuk

Sıfat İsim ¯¯Ön ek¯¯ Niteleme sıfatı

Kırmızı elma >>>>> Kı + p + kırmız elma >>>>> Kıpkırmızı elma

Sıafat isim ¯¯Ön ek¯¯ Niteleme sıfatı

Temiz çocuk >>>>> Te + r + temiz çocuk >>>>> Tertemiz çocuk

Sıafat isim ¯¯Ön ek¯¯ Niteleme sıfatı

Doğru yol >>>>> Dosdoğru yol

 

b) İkileme ( tekrarlama ) yolu ile:

Niteleme sıfatı olan sözcüğün iki defa arka arkaya söylenip yazılması ile yapılan pekiştirmedir.

ÖRNEK:

Beyaz dişler >>>>> Beyaz beyaz dişler

Sıcak çörekler >>>>> Sıcak sıcak çörekler

Sarı kumlar >>>>> Sarı sarı kumlar

Uzun yollar >>>>> Uzun uzun yollar

Taze yumurta >>>>> Taze taze yumurtar

 

c) Tekrarlanan sıfatların arasına soru ekileri katılarak yapılan pekiştirme:

ÖRNEK:

Beyaz dişler >>>>> Beyaz beyaz dişler >>>>> beyaz mı beyaz dişler

Niteleme Sıfatı Tekrarlama, sıfatlarda pekiştirme Soru eki, sıfatlarda pekiştirme

Sarı sarı kumlar >>>>> Sarı mı sarı kumlar

Sıcak sıcak çörekler >>>>> Sıcak mı sıcak çörekler

Sarı sarı kumlar >>>>> Sarı mı sarı kumlar

Uzun uzun yollar >>>>> Uzun mu uzun yollar

 

IV. SIFATLARDA KÜÇÜLTME:

Niteleme sıfatlarının sonlarına eklenen “-ce, -cik, -(i)msi, -(i)mtırak ” ekleri onların anlamlarında

küçültme, daraltma veya kısma yapar.

Bu ekleri alan sıfatlara, küçültme sıfatları denir.

ÖRNEK:

Güzel araba >>>>> güzelce araba

Yeşil elma >>>>> yeşilimsi elma

Mavi çanta >>>>> mavimsi çanta

Kısa pantolon >>>>> kısacık pantolon

Küçük masa >>>>> küçücük masa

Mavi çanta >>>>> mavimtırak çanta

Sarı elma >>>>> sarımtırak elma


Bu haberi beğendiysen : FaceBook ta paylaş



73 Responses to Sıfat Nedir? Kaç Çeşit Sıfat Vardır? Kısaca Sıfat Türleri,Özellikleri ve Örnekleri

  1. hilal dedi ki:

    Teşekkür ederim bana yardımcı oldunuz

  2. İlluminati dedi ki:

    Allah Sizden Razı Olsun. Sözlüm Vardı Çok Yardımcı Oldu

  3. Derya dedi ki:

    Teşekkürler

  4. Anonim dedi ki:

    Güzel ama cok uzun biraz kısa olsaydı iyi olurdu

  5. resul dedi ki:

    Teşekùrler çok y
    ardımcı oldunuz

  6. nisa dedi ki:

    teşekkürler çok yardımcı oldunuz çok sağolun

  7. ahmet dedi ki:

    allah razı olsun 100 aldımm

  8. selen dedi ki:

    teşekkürler güzel olmuş

  9. DEFNE dedi ki:

    TEŞEKKÜRLER ÖDEVİMDE ÇOK YARDIMCI OLDUNUZ 🙂

  10. Elif dedi ki:

    Beğendim yazmam 5sayfa olmuş olabilir ama çok güzel sınavdan100aldım yanınada 5yıldız atıldı sağolun maşallah deyin

  11. dedi kii: dedi ki:

    hocadan dayak yemeedim ohhhhhhhhhhhhhhhhhhhh

  12. eaafgsv dedi ki:

    🙂

  13. Anonim dedi ki:

    Okulda artı aldımm? Teşekürler

  14. dedi ki; dedi ki:

    Süper olmuş teşekkürler《100》aldım

  15. dedi ki; dedi ki:

    Süper olmuş teşekkürler《100》aldım.

  16. Gözde dedi ki:

    100 tane yazın alllllllllah rızası için oretmen sıfat çeitleri 100 tane yazıcaksıznız dedi

  17. Anonim dedi ki:

    Tam istediğim gibi çok teşekkürler projeye yazdım bunlari ……

  18. Anonim dedi ki:

    sunum hazırlıyorum çok yardımcı oldunuz tşk 🙂 kopyala yapıştır yapmıyorum kendi cümlelerimle yazıyorum çünkü sınıftaki herkes kopyala yapıştır yapıcak ve hoca onlara kızıcak ama bana kızmıyıcak (ni ha ha ha ha)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Genel